Իրանցի երգչուհին դատապարտվել է 74 մտրшկի հարվшծի՝ առանց հիջաբի երգելու համար

Իրանցի երգչուհի Պարաստու Ահմադին և նրա պրոդյուսերական թիմի ութ անդամները, այդ թվում՝ երաժիշտներ, դատապարտվել են 74 մտրակի հարվածի՝ 2024 թվականին Ահմադիի YouTube-յան ալիքով ուղիղ հեռարձակմամբ առանց հիջաբի համերգ կազմակերպելու և ելույթ ունենալու համար։ Այս մասին հայտնում է The Guardian-ը։ 

Դատարանի փաստաթղթերի համաձայն՝ Ղոմ նահանգի քրեական դատարանը նրանց նկատմամբ նաև սահմանել է երկրից դուրս գալու և գեղարվեստական գործունեությամբ զբաղվելու երկամյա արգելք։ Մեղադրանքները վերաբերում են հանրային պարկեշտությունը վիրավորելուն՝ առցանց «գռեհիկ և անբարոյական բովանդակություն» ստեղծելու և հրապարակելու միջոցով։

Չնայած Իրանի դատական համակարգի պաշտոնական լրատվական գործակալությունը դեռևս չի հրապարակել որոշման մասին տեղեկատվություն, փաստաթղթերը ուսումնասիրած իրավապաշտպան խմբերն ու փաստաբանները նշել են, որ այս գործը տեղավորվում է ռեժիմին հրապարակավ հակառակվող արվեստագետների դեմ իրականացվող ձերբակալությունների և դատական գործընթացների ավելի լայն օրինաչափության մեջ, որը նպատակ ունի զսպել մշակութային այլախոհությունը։

2024 թվականի դեկտեմբերին 29-ամյա երգչուհին ուղիղ եթերում կատարել էր «Az Khoone Javanane Vatan» («Հայրենիքի երիտասարդության արյունից») հայրենասիրական երգը՝ առանց հիջաբի։ Ելույթը արագորեն տարածվել էր համացանցում և դարձել վիրուսային։ Դրանից կարճ ժամանակ անց նա և մի քանի երաժիշտներ ժամանակավորապես կալանավորվել էին, սակայն հետագայում ազատ էին արձակվել։ Ավելի ուշ իշխանությունները պաշտոնական գործ էին հարուցել տեսանյութի հրապարակման կապակցությամբ, որը մինչ այժմ YouTube-ում հավաքել է միլիոնավոր դիտումներ։

ԱՄՆ-ում գործող «Իրանում Մարդու իրավունքների կենտրոն»-ի տնօրեն Բահար Ղանդեհարին նշել է, որ Ահմադիի 74 մտրակի դատավճիռը ևս մեկ վկայություն է այն մասին, որ Իրանում մարդու իրավունքների իրավիճակը չի փոխվել՝ չնայած իշխանությունների միջազգային PR ջանքերին։ Նրա խոսքով, արվեստագետների նկատմամբ հետապնդումները բացահայտում են «ռեժիմի քարոզչության և իրականության միջև եղած անջրպետը»։

Իրավապաշտպան Մոեյն Խազաելին՝ «Դադբան» իրանցի ակտիվիստների իրավաբանական խորհրդատվական կենտրոնից, նշել է, որ դատավճիռը իրավական հիմքեր չունի։ Նրա խոսքով, կանանց երգելը, ստեղծագործությունների տարածումը Իրանի քրեական օրենսդրությամբ չեն քրեականացվում, հետևաբար նման գործունեությունը չի կարող դասվել «անպարկեշտ բովանդակության արտադրություն կամ տարածում» ձևակերպման տակ։

Նա հավելել է նաև, որ մտրակի կիրառումը արվեստագետների, քաղաքացիական ակտիվիստների և այլ քաղաքացիների նկատմամբ ոչ միայն ներքին իրավական խնդիր է, այլ նաև լուրջ հարցեր է բարձրացնում Իրանի միջազգային պարտավորությունների վերաբերյալ՝ կապված խոշտանգումների արգելքի և մարդկային արժանապատվության պաշտպանության հետ։ Նրա խոսքով, մարդու իրավունքների բազմաթիվ կազմակերպություններ մտրակը համարում են ոչ թե օրինական պատիժ, այլ խոշտանգման և անմարդկային վերաբերմունքի ձև։

Իրանցի արվեստագետների շրջանում այս որոշումը, թեև անսպասելի չէր, սակայն խորացրել է մշակութային ճնշումների սրման մտահոգությունները։

Իրանա-բրիտանական դերասանուհի Նազանին Բոնիադին նշել է, որ Պարաստու Ահմադիին մտրակի դատապարտելը առանց հիջաբի երգելու համար հիշեցում է, որ չնայած քաղաքական հայտարարություններին, Իսլամական Հանրապետության ճնշման մեխանիզմը մնում է անփոփոխ։ Նրա խոսքով, այն ռեժիմի հետ համակերպվելը, որը հետապնդում է կանանց իրենց ձայնի համար և սպանում քաղաքացիներին իրավունքներ պահանջելու համար, միայն խրախուսում է բռնաճնշումների շարունակությունը։

Իրանցի դերասանուհի Սեթարե Մալեքին, որը ստիպված է եղել արտաքսվել Իրանից Մոհամմադ Ռասուլոֆի «Օսկար»-ի առաջադրված «Սուրբ թզի սերմը» ֆիլմում նկարահանվելուց հետո, ասել է, որ Ահմադիի ելույթը իր վրա ուժեղ հուզական ազդեցություն է ունեցել։ Նա նշել է, որ տեսանյութը դիտելիս կրկին զգացել է դիմադրության ոգին և հպարտություն արտիստի հանդեպ, ով գիտակցելով բոլոր հետևանքները՝ չի հրաժարվել իր իրավունքներից՝ երգելու և լսելի լինելու։

Նրա խոսքով, Իրանի կանանց պայքարը շարունակական է, և յուրաքանչյուր նման դեպք հիշեցում է հույսի ու դիմադրության մասին՝ չնայած երկար ճանապարհին, որը դեռ պետք է անցնել։