Քրեակատարողական հիմնարկների գոյության նպատակը միայն մեկուսացումը չէ․ դրանք կոչված են նաև ուղղելու, վերափոխելու և մարդուն վերադարձնելու հասարակություն․ երգչուհի և արվեստագետ Թեհմինա Թորոսյան

Երգչուհի և արվեստագետ Թեհմինա Թորոսյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է․

Արդարությունը միայն պատիժ չէ. այն նաև երկրորդ հնարավորություն է

Հայաստանի Հանրապետության վարչապետին,
Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարությանը,
և արդարադատության համակարգի բոլոր պատասխանատու կառույցներին

Արդարադատությունը չի կարող սահմանափակվել միայն պատժով։

Իսկական արդարադատությունը կարողանում է նաև ճանաչել մարդու փոփոխությունը։

Պետությունը, որը հավատում է օրենքի ուժին, պետք է հավատա նաև այն գաղափարին, որ մարդը կարող է վերանայել իր անցյալը, փոխվել և նոր ճանապարհ ընտրել։ Այդ պատճառով աշխարհի բազմաթիվ երկրներում համաներումը դիտվում է ոչ միայն որպես իրավական գործիք, այլ նաև որպես մարդասիրական կարևոր ինստիտուտ։

Քրեակատարողական հիմնարկների գոյության նպատակը միայն մեկուսացումը չէ։ Դրանք կոչված են նաև ուղղելու, վերափոխելու և մարդուն վերադարձնելու հասարակություն։ Սակայն եթե տարիների ընթացքում տեղի ունեցած փոփոխությունը երբևէ չի գնահատվում կամ չի վերանայվում, ապա այդ համակարգը կորցնում է իր կարևորագույն իմաստներից մեկը։

2018 թվականից ի վեր Հայաստանի Հանրապետությունում համաներման ինստիտուտը գործնականում չի կիրառվել։ Միաժամանակ հասարակության մեջ հաճախ հնչում են հարցեր նաև վաղաժամկետ ազատման ինստիտուտի իրական արդյունավետության վերաբերյալ։

Այս հարցը հատկապես կարևոր է այն մարդկանց համար, ովքեր երկար տարիներ ազատազրկված են եղել։ Տարիների ընթացքում նրանք վերանայել են իրենց կյանքը, փոխել են իրենց վարքագիծը, պահպանել են կապը ընտանիքի և հասարակության հետ և այսօր ցանկանում են ապացուցել, որ մարդը կարող է փոխվել ոչ միայն խոսքերով, այլ նաև իր վարքով։

Խոսքը այստեղ չի վերաբերում կարճ ժամկետ ունեցող պատիժներին կամ այն մարդկանց, ովքեր շուտով ազատության մեջ են հայտնվելու իրենց պատժի ավարտով։ Խոսքը վերաբերում է այն մարդկանց, ովքեր երկար տարիներ կրել են իրենց պատասխանատվությունը և ում համար կարևոր է ունենալ իրական հնարավորություն ապացուցելու, որ մարդու փոփոխությունը կարող է ճանաչվել օրենքի կողմից։

Շատ երկրներում համաներումը կիրառվում է պարբերաբար՝ որպես հասարակության և պետության միջև հավասարակշռություն պահպանող իրավական գործիք։ Երբեմն այն իրականացվում է նաև խորհրդանշական ժամանակահատվածներում՝ օրինակ Սուրբ Հարության տոնի օրերին, երբ պետությունը հիշեցնում է հասարակությանը մի կարևոր գաղափար՝ օրենքը կարող է լինել խիստ, բայց արդարությունը կարող է լինել նաև մարդասիրական։

Արդար պետությունը ոչ միայն պատժում է սխալը, այլ նաև ճանաչում է այն պահը, երբ մարդը փոխվել է։
Այս առումով կարևոր է վերանայել համաներման ինստիտուտի կիրառման քաղաքականությունը և այն դարձնել իրավականորեն հստակ ու արդար մեխանիզմ։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է, որ վաղաժամկետ ազատման ինստիտուտը գործի ոչ թե ձևականորեն, այլ իրական արդյունավետությամբ։

Դրա համար կարևոր է ստեղծել մասնագիտական գնահատման համակարգ, որտեղ հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների և իրավաբանների մասնակցությամբ պարբերաբար կգնահատվի դատապարտյալի վարքագիծը, նրա ներքին փոփոխությունը և հասարակություն վերադառնալու պատրաստվածությունը։

Այսպիսի մոտեցումը կարող է ոչ միայն աջակցել մարդու վերասոցիալականացմանը, այլ նաև բարձրացնել հասարակության վստահությունը արդարադատության նկատմամբ։

Որովհետև արդարության ուժը միայն խստության մեջ չէ։

Նրա իրական ուժը հավասարակշռության մեջ է՝ օրենքի և մարդասիրության միջև։

Մոտ ապագայում ես անձամբ կհանդիպեմ վաղաժամկետ ազատման գործընթացին և հնարավորություն կունենամ տեսնելու, թե որքանով է այդ ինստիտուտը գործում իրականում։ Ես անկեղծորեն հույս ունեմ համոզվելու, որ այն ծառայում է իր իրական նպատակին՝ աջակցել մարդու ուղղմանը և վերադարձին հասարակություն։

Որովհետև առողջ հասարակությունը այն հասարակությունն է, որտեղ մարդը հավատում է երկու կարևոր արժեքների՝ օրենքին և երկրորդ հնարավորությանը։